gl/l (893)

عنوان :

نگرشي نوين در تجزيه و تحليل و

طراحي ساخت يافته سيستم هاي

اطلاعات

استاد راهنما:

دانشجو:

دانشگاه تهران

اطلاعات ، نظام هاي اطلاعاتي و سيستم هاي ارتباط و انتقال اطلاعات در قرن بيستم رشد بسيار چشمگير و نقشي بسيار پررنگ در جوامع و سازمان هاي جديد، پيدا کرد. اين رشد در دهه اخير با ساخت کامپيوتر هاي شخصي (PC) ، بکارگيري سيستم هاي دفتري بر روي آن و توسعه اين کاربرد، با طراحي نظام اطلاعات، دو چندان شد. اکنون قسمت زيادي از تحقيقات علمي سرمايه گذاري ها و مشاغل جديد در ارتباط با تکنولوژي اطلاعات توسعه يافته اند. بطوريکه پيش بيني مي شود در سال 2000، حدود 16 ميليون نفر آمريکايي در مشاغل مرتبط با اطلاعات مشغول به فعاليت باشند. در ايران نيز ظرف ده سال گذشته توجه فراواني به طراحي سيستمهاي مديريتي و از جمله سيستم اطلاعات مديريت، معطوف شده است. اما با مطالعه وضعيت سيستم هاي اطلاعات طراحي شده در سازمانها، پي مي بريم:

بسياري از پروژه ها فقط به منظور کامپيوتري نمودن گردش کار موجود به انجام رسيده اند و طراحي سيستم اطلاعاتي به معناي صحيح خود صورت نگرفته است.

پاره اي از پروژه هاي طراحي به دليل مبتني نبودن بر اصول طراحي سيستم، روش هاي غير کار آمد و مديريت غير صحيح، به مرحله اجرا نرسيده و يا بعد از اجرا با شکست روبرو شده اند.

بسياري از پروژه ها بدون مطالعه کافي، لحاظ نمودن خواسته هاي مشتريان سيستم، در حد کفايت، طراحي شده اند و در نتيجه بعد از پياده سازي رضايت مشتري را به عنوان رکني از ارکان سازمان، بدنبال نداشته اند.

علاوه بر آن در يک بررسي که توسط نگارنده در پاييز 1377 بر روي حدود 120 شرکت رايانه اي مورد تاييد شوراي عالي انفورماتيک، با زمينه کاري طراحي سيستم نرم افزاري، انجام شد مشخص گرديد، با وجود دهها متدولوژي ساخت يافته براي طراحي و توسعه سيستم و برتري آنها بر روشهاي سنتي تجزيه و تحليل، در حدود 90% از اين مؤسسات سيستم هاي خود را بر اساس روشهاي سنتي، تجزيه و تحليل و طراحي نموده اند. به عبارتي ديگر بسياري از طراحان با متدلوژيهاي ساخت يافته نا آشنا بوده و يا مهارتهاي کافي در کاربرد آن را بدست نياورده اند.

پيش بيني هاي انجام شده، بيانگر آنست که تکنولوژي اطلاعات در قرن آينده، که کمتر از يکسال با شروع آن فاصله داريم، گرايش کيفي پيدا خواهد نمود. بنظر مي رسد، توجه به کيفيت در طراحي و سرويس دهي سيستم هاي اطلاعات، که نياز به آن از مدتها پيش احساس مي شد، اکنون بايد بصورت جدي تري بعنوان سرلوحه تلاش متخصصان اين امر باشد.

از طرف ديگر در زمينه تصديق و صحه گذاري بر سيستم اطلاعاتي بعد از طراحي و پياده سازي آن، بررسي نقاط قوت و ضعف و شناسايي معضلات آن، و بيان در صد مطلوبيت سيستم و انطباق آن با الزامات، واستانداردها بصورت کمي ، خلاء مشهودي به چشم مي خورد که اين مطلب در اکثر متدلوژيهاي ساخت يافته موجود ، نيز مورد بررسي قرار نگرفته است.

با عنايت به مطالب فوق در پروژه حاضر سعي شده است ، با بررسي و مطالعه بر روي متدولوژيهاي موجود، يک الگوي ساختيافته زاکمن در شرکت کوثر در طراحي و توسعه سيستم هاي اطلاعات ارائه شود که شامل خصوصيت هاي ذيل باشد:

از ويژگيها، نقاط قوت و برجستگي هاي متدولوژي هاي ساخت يافته موجود بهره مند باشد.

با نگرش کيفيت گرا طراحي شود.

الگويي نظام يافته را براي تصديق و صحه گذاري بر سيستم طراحي شده بر اساس خود و نيز ارزيابي کمي و کيفي آن ارائه دهد.
براي اين امر از متدولوژي هاي موجود خصوصا متدولوژي زاکمن استفاده شده است.
در نظر گرفتن ديدگاه ديدگاه گرا در طراحي ، الزاماتي را بر طراحان و مديران سازمان تحميل مي نمايد.

اصولا ديدگاه کيفي که در تدوين متدولوژي حاضر مدنظر بوده است، بر سه پايه بشرح ذيل قرار دارد:

توجه سازمان بر درک و جوابگويي به نيازهاي سرويس گيرندگان از نظام اطلاعاتي

بهبود مستمر و دائمي کليه خدمات و فرآيندهاي موجود در سيستم

جلب مشارکت فراگير کارکنان ، کاربران و سرپرستان و هم راستا نمودن اهداف در جهت حرکت و اهداف سازمان
بدين ترتيب طراحان در کليه فرايندهاي مربوط به طراحي با استفاده از مشارکت فراگير کارکنان، کاربران، سرپرستان و خدمت گيرندگان، اصل را بر درک کامل خواسته ها و نيازهاي سرويس گيرندگان و بوجود آوردن امکان جوابگويي به آن مي گذارند.
بعلاوه بر کليه اسناد، فرمها، روشها، فعاليت ها و خدمات ارائه شده، راهکارهاي براي دريافت بازخور و نظرات دريافت کنندگان خدمات ، بررسي و تجزيه و تحليل و تصويب يا رد آن و در نهايت اعمال تغييرات تصويب شده در نظر گرفته مي شود.

بهمين منظور پاره اي از موارد فوق در سند تحت عنوان منشور اطلاعاتي سازمان توسط کارشناسان مربوطه تهيه شده و پس از تاييد و تصويب توسط بالاترين مقام مرجع در سازمان براي اجرا به کليه دست اندرکاران ابلاغ مي شود. در ذيل به مواردي که در اين منشور مورد بررسي قرار مي گيرند اشاره شده است. (لازم به ذکر است تمام اهداف مورد بررسي بر اساس پياده سازي مدل زاکمن در سازمان مي باشد)

اهداف مديريت و سازمان از برپايي سيستم اطلاعاتي اساس مد ل زاکمن

نيازهاي اطلاعاتي سازمان، مديريت و مشتريان

محدوده و وسعت فعلي سيستم (دامنه شمول)

کاربرد و مشخصات عمومي و اختصاصي سيستم

سياست مديريت در خصوص نگهداري و حفظ سيستم

سياست مديريت در خصوص بازنگري، بهبود و توسعه سيستم

سياست مديريت در خصوص سرويس دهي به مشتريان داخلي و خارجي بر اساس مدل زاکمن

سياست مديريت در خصوص رابطه کيفيت و دقت فعاليتها با سرعت آن

سياست مديريت در خصوص کنترل مدارک و داده ها

سياست مديريت در خصوص قابليت رديابي و شناسايي داده ها، اطلاعات و گزارش ها

سياست مديريت در خصوص کاربران مجاز و سطوح دسترسي به اطلاعات

مشخصات کلي از کيفيت، فرمت ، کنترل هاي لازمه، شيوه محاسبه و منبع تهيه داده هاي مورد نياز.
علاوه بر آن در ديدگاه جديد کيفي در طراحي سيستم اطلاعاتي ، شامل مواردي نظير آنچه در ذيل خواهد آمد مي شود:

اختيارات ، مسؤليتها و وظايف مديريت در راستاي شرح وظايف آن مدون مي شود.

اهداف مديريت از بر پايي سيستم اطلاعات بترتيب ذيل تدوين مي شود.

اين تدوين با مشارکت کارکنان و سرپرستان خواهد بود.

اهداف تدوين شده بايد واقع بينانه و قابل تحقق و دستيابي باشد.

اهداف در سطح موسسه و بمنظور جلب مشارکت کارکنان تبليغ مي شود.

اهداف و عملکرد دوره هاي مختلف بررسي و مقايسه مي شوند.

در صورت نياز اهداف به طور منظم (مثلا سالانه يا هر دو سال و …) بررسي و بازنگري مي شوند.

بذيل توجه بيشتر به کارکنان بمنظور:

جلب مشارکت آنان

توجيه نسبت به فعاليت و امور اجرايي

کسب نظرات و پيشنهادات آنان
صورت مي گيرد. در نتيجه انگيزه و تعهد آنان براي فعاليت بيشتر شده و محيطي بوجود مي آيد تا با دقت و علاقه بيشتري کار کنند. در نهايت کيفيت فعاليت ها به سطح بالاتري ارتقاء مي يابد.
به منظور ارزيابي نقاط ضعف و قوت سيستم طراحي شده، که با اهداف ذيل صورت مي گيرد:

تعيين اثر بخشي نظام اطلاعات

بررسي مطابقت نظام اطلاعات با استانداردها و رويه ها مکتوب
آشکار سازي معايب و ناهماهنگي موجود در سيستم
شناسايي خطرات احتمال و بالقوه براي سيستم

و تصديق و صحه گذاري بر نظام طراحي شده
يک چک ليست ارزيابي با بيش از 200 سوال در قالب 12 فصل تدوين شده است. اين سوالات، سيستم طراحي شده را از چهار ديدگاه ذيل مورد بررسي قرار داده اند.

مديريت خط مشي، اهداف و سياستها

سازمان – منابع انساني، مشتريان و آموزش

گردش کار – منطق فعاليتها، کيفيت طراحي و گزارشها

نرم افزار کاربردي و خصوصيات مرتبط با آن
هر يک از سوالات نيز با توجه به موضوع مورد بررسي در سه رده الزامي ، مهم، اختياري و با وزنهاي متفاوتي دسته بندي شده اند. بمنظور ارزيابي سيستم براي هر يک از سوالات چنانچه در وضعيت موجود داراي موضوعيت مطرح شدن باشند، امتيازي از (2-) براي عدم انطباق کامل تا (2+) براي انطباق کامل، تخصيص يافته و بدين ترتيب با استفاده از شيوه ياد شده در پروژه، امتياز کل هر فصل و کل نظام اطلاعاتي و بعبارتي در صد مطلوبيت سيستم و نيز درجه عدم انطباق آن با الزامات، محاسبه مي گردد.
در ادامه نيز اين مدل براي سيستم طراحي شده، در 2 مرحله بعد از طراحي و بعد از پياده سازي ارزيابي آزمايش شده است.

بمنظور در نظر گرفتن اولويت هاي کاري و سازماني، علايق، خواسته ها و نيازهاي سه گروه اصلي مرتبط با سيستم يعني

مديران و سرپرستان

کاربران عمومي و مشتريان

کاربران تخصصي و متخصصان و طراحان
تصديق و صحه گذاري بر سيستم با استفاده از روش AHP توسعه داده شده است.
بدين ترتيب نتيجه ارزيابي سيستم، برآيند نگرش سه گروه فوق الذکر با توجه به درجه اهميت هر يک از آنها نتايج آمده است:

اغلب اوقات اصطلاح داده و اطلاعات به جاي همديگر بکار مي روند. داده موجوديتي است که براي اخذ تصميم، انجام محاسبات و يا اندازه گيري مورد استفاده قرار مي گيرد. مثلا ساعات حضور، اضافه کار، غيبت و مرخصي کارکنان يک سازمان، داده هايي هستند که وقتي با در نظر گرفتن داده هاي حقوقي افراد پردازش شدند، ميزان حقوق و دستمزد کارکنان را مي سازند و به همراه اقلام ديگري همچون ميزان هزينه پرسنلي واحدها، مراکز هزينه، محل سازمان و … به عنوان «اطلاعات» براي مديران مطرح هستند.

پردازش داده ها مي تواند شامل موارد ذيل باشد:

تجزيه و تحليل ها نشان داده است، اطلاعاتي که داراي ويژگي هاي ذيل باشد در مدل زاکمن داراي کاربرد بهتري داشته است:

به موقع بودن: اطلاعات بايستي به موقع تهيه گرديده و جهت استفاده در زمان مناسب در اختيار مدير قرار گيرد. تأخير در جمع آوري داده ها، پردازش يا انتقال آن مي تواند اطلاعات مهم و حياتي را بي ارزش نمايد.

متناسب بودن : اطلاعات بايستي متناسب با حيطه عملکرد و مرتبط با وظايف مختلف دريافت کنندگان آن باشد. خواه اين وظيفه برنامه ريزي، تصميم گيري، کنترل و يا حتي اجرا باشد. زيرا نياز سطوح مختلف کاربران و مديران به اطلاعات، متفاوت است.

دقيق بودن: اطلاعات بايستي به حد کافي دقيق باشد، تا مدير با اطمينان بر صحت آن ها بتواند نسبت به هدفي که در پيش دارد از اطلاعات ارائه شده استفاده نمايد. افزايش دقت در اطلاعات هزينه ها را افزايش مي دهد ولي البته اين بدان معنا نيست که دقت الزاما ارزش آن را نيز بالا مي برد با توجه به نتايج پايان نامه مشاهده گرديد که سيستم اطلاعاتي که با استفاده از مدل زاکمن طراحي مي شود پاسخگوي مسائل و اطلاعات در شرکت مي باشد که به شرح زير است.
بر اساس آنچه که در رابطه با مدل زاکمن ذکر شد مراحل انجام اين پيش بيني را به گونه اي طبقه بندي شده و به ترتيب مراحل انجام کار معرفي مي کنيم.

طراحي ساختار مدل
يکي از پر کاربردترين مدلهاي مدل زاکمن ، مدل زاکمن چند لايه پرسپترون يا MLP (Multi Layer Perceptron ) مي باشد که در بسياري از کاربردها استفاده مي گردد. در اين مدل يکي از مهمترين معيارهاي توانايي مدل تعداد واحدهاي لايه مياني مي باشد.
با افزايش تعداد واحدهاي اين لايه دقت پيش بيني افزايش مي يابد. از سوي ديگر بايد دقت کرد که با افزايش توانايي مدل در تخمين، خطاي مدلسازي آن نيز افزايش مي يابد. لذا براي آنکه مدل دچار مشکل آموزش بيش از حد نشود تعداد واحدها در حد مناسب به صورت سعي و خطا انتخاب مي گردد.
آموزش مدل
همانطور که قبلا بيان شد مدل زاکمن با اعمال ورودي و خروجي متناسب و استفاده از الگوريتم هاي مدل آموزش مي بيند. در اين پروژه يکي از مهمترين اين روشها به نام روش پس انتشار خطاي بازگشتي (Back Propagation ) مورد استفاده قرار گرفت. در اين روش ورودي ها و خروجي هاي متناسب به ترتيب به مدل اعمال مي گردد و از خطاي خروجي مدل نسبت به خروجي مطلوب وزنهاي آن تصحيح مي گردد.

ورودي هاي مدل زاکمن
در اين مرحله بر اساس داده هاي موجود ورودي هاي مدل زاکمن به چهار ورودي تقسيم مي شود.
الف) اطلاعات در دو ماه قبل y(t-2)
ب) اطلاعات در ماه قبل y(t-1)
ج) اطلاعات اين ماه y(t)
د) ماه ( عدد ماه به صورت مقادير 0 – 11 به مدل اعمال مي شود. )
علت استفاده از اين ورودي ها به اين دليل است که تاثيرات اطلاعات کالا در ماههاي گذشته به عنوان معياري براي بدست آوردن اطلاعات در اين ماه مورد استفاده قرارگيرد. از آنجا که عواملي چون ماه نيز در اطلاعات اثر گذار مي باشد اين پارامتر نيز به عنوان ورودي به مدل براي پيش بيني اعمال مي گردد.

تعريف واحدهاي لايه مياني
پنج واحد در لايه مياني تعريف مي کنيم که با داشتن چهار ورودي ذکر شده براي هر واحد چهار مقدار وزن و در مجموع بيست وزن لايه مياني خواهيم داشت. لازم به ذکر است که تابع تحريک واحد ها از نوع سيگموييد تانژانتي ( tansig ) مي باشند که فرمول و شکل کلي آن در زير آمده است.

استفاده از اين تعداد واحد باتوجه به رفتار مناسب مدل و قابليت پيش بيني آن و سرعت آموزش بيانگر انتخاب مناسب تعداد واحدهاي لايه مياني مي باشد. تابع تحريک نيز به دليل کاهش محاسبات داخلي مدل و افزايش سرعت آموزش سيگموييد انتخاب شد.
لايه خروجي مدل زاکمن
تعداد واحدهاي لايه خروجي هميشه برابر با تعداد خروجي هاست. تابع تحريک واحد لايه خروجي مدل زاکمن به صورت تابع تحريک خطي ( Pure Linear ) انتخاب مي شود. اين رويه به عنوان يک روش معمول در مدل هاي MIS مورد استفاده قرار مي گيرد که تابع تحريک لايه خروجي به صورت خطي در نظر گرفته مي شود. تابع تحريک خطي موجب کاهش پيچيدگي مدل شده و آموزش آن را سريعتر مي نمايد ( x = y تابع تحريک خطي ). خروجي در اين مرحله عبارتست از مقدار فروش در ماه آينده y(t+1).

نتايج
پس از طراحي مدل و تعيين تعداد ورودي و خروجي يک دسته از مقادير ورودي که شامل شماره ماه و سه مقدار اطلاعات در سه ماه متوالي مي باشد به عنوان يک ماتريس در چهار سطر شکل مي گيرد. خروجي نيز شامل اطلاعات در ماه آتي مي باشد.
اين ورودي ها به مدل اعمال شده و مدل با استفاده از نرم افزار آموزش مي بيند. نرم افزار MATLAB يکي از بهترين و پرکاربردترين نرم افزارها جهت مدلسازي و آموزش مدل زاکمن است. در اين نرم افزار انواع مدلهاي مدل موجود بوده و روشهاي مختلف آموزش را براي مدل در اختيار قرار مي دهد.
مدل با ورودي ها و خروجي هاي بيان شده و با روش پس انتشار خطا آموزش داده شد. نمودار زير بيانگر خطاي مدل است که در طي مراحل آموزش کاهش مي يابد. همانطور که ديده مي شود مقدار معيار خطا به کاهش يافت.

پس از انجام فرآيند آموزش وزنهاي مدل به مقادير زير همگرا گرديد.
ورودي4 وروي 3 ورودي 2 وروي 1

4.3185 -8.0165 3.5787 1.0907 واحد 1

-18.703 36.0667 -30.956 -1.4885 واحد 2

11.503 -15.937 3.5689 -0.6058 واحد 3

-0.2762 0.1075 0.7683 -0.0887 واحد 4

8.2794 12.371 -23.556 -0.0876 واحد 5

جدول باياس و وزنهاي لايه مياني
واحد 5 واحد 4 واحد 3 واحد 2 واحد 1

20.01 -2.53 12.71 70.46 -7.36 باياس

جدول باياس و وزنهاي لايه خروجي

خروجي

4.5256 باياس

واحد 5 واحد 4 واحد 3 واحد 2 واحد 1

969.979 727.874 -969.978 -970.03 -970.002 خروجي

بررسي نتايج
بنابر اين نمودار پيش بيني به شکل زير در مي آيد که در آن نمودار به رنگ تيره نمودار مقادير واقعي و نمودار به رنگ روشن نمودار مقادير پيش بيني مي باشد.

اين نمودار نشان دهنده آنست که ميزان پيش بيني به غير از بعضي نقاط در جاهاي ديگر به ميزان واقعي بسيار نزديک مي باشد.
بر اين اساس نمودار باقيمانده ها ( Residuals ) به شکل زير در مي آيد.

همانگونه که مشاهده مي شود مقادير پيش بيني به غير از همان نقاطي که در نمودار باقي مانده ها ديده شد در ساير نقاط پيش بيني مطلوبي را ارايه مي دهد.
مقادير باقيمانده ها نيز در جدول زير آمده است.
تير 0 تير -45 تير -60 تير -1

مرداد 11 مرداد -1 مرداد 53 مرداد 223

شهريور 27 شهريور -76 شهريور 6 شهريور -114

مهر -7 مهر -33 مهر 12 مهر 6

آبان 1 آبان -9 آبان 5 آبان -3

آذر 78 آذر 92 آذر 6 آذر -145

دي -6 دي 49 دي -144 دي 2

بهمن 13 بهمن 153 بهمن 31 بهمن -120

اسفند 1 اسفند -38 اسفند 43 اسفند -10

فروردين -96 فروردين -30 فروردين 128

ارديبهشت -26 ارديبهشت 9 ارديبهشت 15

خرداد -16 خرداد 13 خرداد -2

در نمودار بازه اطمينان زير همچنين نشان داده شده است که همبستگي ميان باقيمانده ها بسيار ناچيز مي باشد که نشان دهنده اين مطلب مي باشد که باقيمانده ها ناهمبسته اند. و اين موضوع مويد اين مطلب است که خطاي وارد شده در پيش بيني فقط از نوع خطاي محض مي باشد و خطاي سيستماتيک در آن وجود ندارد.

همچنين در نمودار زير نشان داده شده است که باقيمانده ها از توزيع نرمال برخوردار مي باشند.

از نرمال بودن و ناهمبستگي باقيمانده ها مي توان به اين نتيجه رسيد که پيش بيني انجام شده از وضعيت مطلوبي برخوردار است، که اين مطلب در نمودار پيش بيني معلوم مي باشد.
نتيجه گيري
در پايان مي توان به اين نکات اشاره کرد که در صورت افزايش مقدار اطلاعات و يا تعيين درست پارامتر هاي موثر بر اطلاعات ودر نتيجه دخالت داشتن عوامل بيشتر در پيش بيني مي باشد، مي توانيم پيش بيني خود را هر چه بيشتر به مقادير واقعي نزديک کنيم. با توجه به نتايج و بررسي آماري آن ديده مي شود که مدل با توانايي زيادي امکان پيش بيني طبقه بندي اطلاعات را به ما داده است و مي تواند به عنوان ابزار مناسبي در اين امر مورد استفاده قرار گيرد.
اما نکته اساسي در مورد برتري روش مدل زاکمن نسبت به ساير مدلها اين است که مي توان در مورد خروجي هاي بيشتري را انجام داد و با افزايش خروجي ها در طراحي مدل خللي وارد نمي گردد.همچنين اين مدل قادر است بيانگر اثرات پارامتر هاي ديگر مانند اطلاعات ارز، مواد اوليه و غيره باشد.
نقد ساختاري
در ابتدا بايد گفت که اين پايان نامه از لحاظ ساختاري داراي اشکالات بسياري است.

چهارچوب پايان نامه که عبارت است از کليات،مباني نظري ،روش تحقيق،تجزيه و تحليل و نتيجه گيري رعايت نشده است.

پايان نامه فاقد چکيده است.

پايان نامه فاقد فهرست مطالب است.

فهرست منابع در همه جا يکدست نيست بعضي مواقع زير نويس و بعضي مواقع در بالاي صفحه نوشته شده است.

همه منابع آورده شده در متن در فهرست منابع و مآخذ آورده نشده است.

پيشنهادات بايد به 3 دسته تقسيم شود پيشنهاد مبتني برتحقيق،پيشنهاد پژوهشي و پيشنهاد براي تحقيقات آينده که بطور جداگانه در اينجا آورده نشده است.

درفصل اول بايد متد اصلي کار مشخص شود که مشخص نشده است.

فرضيات بصورت جملات خبري بايد بيان شوند که در اينجا به صورت پاراگراف بيان شده است.

---